نيشابور چنان‌كه اشاره شد تشيع در خراسان به‌طور پراكنده در شهرهاى مختلفى چون نيشابور ، سبزوار ، سرخس و بلخ رواج داشت . نيشابور در ميان شهرهاى خراسان از موقعيت علمى ممتازى برخوردار بود و از مراكز عمدهء علمى اهل سنت محسوب مىشد . با اين حال حوزهء علمى تشيع در اين شهر نقش فعالى ايفا مىكرد و اين امر به‌ويژه از آغاز قرن سوم هجرى به خوبى مشهود است . شاهد بر اين مطلب ، وجود انديشمندان و عالمان نامدار شيعه است كه در اين زمان در شهر نيشابور مىزيستند و ارتباط مستمرى با امامان عليهم السّلام در عراق داشتند . هم‌چنين از سوى ائمه عليهم السّلام پيوسته وكيلانى براى شيعيان نيشابور تعيين مىگرديد كه رابط ايشان با امام باشند . گذشته از اين وكيلان ، نمايندگانى نيز از طرف شيعيان به عراق نزد ائمه عليهم السّلام فرستاده مىشدند تا مشكلات و مسائل علمى خود را مطرح كرده ، پاسخ آن‌ها را دريافت نمايند . حامد بن احمد بوسنجى نقل مىكند كه شخصى از اهالى بوزجان ( از قريه‌هاى نيشابور ) ، از جانب فضل بن شاذان نيشابورى مأمور شد تا نزد امام عسكرى عليه السّلام برود و پاسخ سؤالاتى را از ايشان بپرسد . ابو عبد اللّه شاذان نيشابورى نيز از كسانى است كه به حضور امام عليه السّلام رسيد . « 1 » هم‌چنين علماى نيشابور براى حل اختلافاتى كه در پاره‌اى مسائل ميان آن‌ها پيش مىآمد ، با امام عليه السّلام مكاتبه مىكردند و در آن‌باره استفسار مىنمودند ، از جمله در اختلافى كه ميان بعضى علما با فضل بن شاذان در برخى مسائل پديد آمده بود . « 2 » از عالمان برجستهء نيشابورى در اين عصر ، بايد به خاندان فضل بن شاذان نيشابورى اشاره كرد كه مدتى زعامت دينى اين شهر را داشتند . پدر فضل ، شاذان

--> ( 1 ) . طوسى ، اختيار معرفة الرجال ، ذيل ترجمه فضل ، ص 538 . ( 2 ) . همان ، ص 539 .